معرفی شهرستان سنقر و کلیایی

شهر سنقر مركز شهرستان سنقر كليايی در 85 كيلومتری شمال شرقی شهر كرمانشاه و در طول جغرافيايی 47 درجه و 36 دقيقه شرقی و عرض 34 درجه و 47 دقيقه شمالی واقع شده است كه ارتفاع آن از سطح دريا 1700 متر می باشد . اين شهرستان از شمال به شهرستان قروه ، از جنوب به شهرستان صحنه ، از شرق به اسدآباد واز غرب به شهرستان كامياران محدود می شود  وبا تهران  612 كيلومترفاصله دارد                                                                            

شهرستان سنقر در سرشماری سال 1375 بالغ بر 11214۰ نفر جمعيت داشت كه 71164 نفر آن روستايی و 40848 نفر آن ساكن در نقاط شهری بوده اند .

 شهرستان سنقر  کلیایی با بیش از 2300 کیلو متر مربع وسعت و قریب به 140 هزار هکتار اراضی دیم و آبی مستعد کشاورزی - باآب و هوایی سرد زمستانی و معتدل تابستانی با ارتفاعات فراوان و مراتع نسبتاً مناسب برای چرای احشام بطوریکه شهرستان را به یکی از قطب های مهم دامپروری استان تبدیل کرده است  همچنین معدن سنگ خسرو آباد با درجه خلوص بسیار بالا ی سنگ آهن که آهنربا را با خود جذب می کند در صورت بهره برداری از نظر اقتصادی منطقه  متحول خواهد شد   این شهرستان ازنظر آب و هوا و ارتفاع آن از سطح دریا محل مناسبی برای پرورش مرغ گوشتی  ودامداری می باشد که بهمین خاطر  از مناطق مهم تولید گوشت دراستان می باشد  

از نظر آب هوایی

از نظر آب هوایی دارای اقلیمی نیمه خشک و استپی خنک با زمستانهای سرد که تا 28 درجه زیر صفر و تابستانهای معتدل حد اکثر 39 درجه بالای صفر می رسد. و مهمترین دشت آن دشت سنقر با وسعت تقریبی 260 کیلو متر مربع مساحت شهرستان 2300 کیلو متر مربع و دارای دو بخش و 8 دهستان و 216 روستای دارای سکنه می باشد اراضی کشاورزی این شهرستان حدود 131 هزار هکتار است که 20150 هکتار آن آبی که توسعه رودخانه های گاورود و جامیشان و سرابهای گلویج ،گزنهله ، چرمله و بیش از 500 دهنه چشمه و قریب 180 رشته قنات و 600 حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق مشروب می شود . این شهرستان از قطب های مهم دامپروری استان می باشد که بیش از 400 هزار رأس دام در مراتع منطقه تعلیف می شوند که این امر موجب شده است علاوه بر تأمین مصرف داخلی مقدار زیادی شیرو فرآورده های دامی به دیگر شهرستانها بویژه کارخانه شیر پاستوریزه کرمانشاه صادر شود.

كوه هاي پيرامون دشت سنقر ،زيبائي هاي بهارانه آن و تابستان گرم و باغ هاي سه آسياب و ايشاقه باغلر و پائيز دل انگيز باغ هاي دورادور شهر و تنها امامزاده غريب شهر با غربت مردما ن  بومي آن در دامنه كوه دالاخاني با اقتصاد شباني و كشاورزي همه و همه احساس مردماني كه آرزوها و خواسته و گلايه هاي خود را ازروز گار و حاكمان  را در قالب نماد هاي  مادي  دست بافته هاي خويش از جمله فرش و گليم و جاجيم و يا در نمود هاي گفتاري ترانه و سوك سرود ها و نوحه ها و آئين های  دسته جمعي به يادگار گذاشته اند .

سنقر

واژه سنقر به معنی سنقار نام مرغی شكاری است . احتمال می رود اين پرنده در اين شهرستان وجود داشته و به همين جهت اين ناحيه به سنقر معروف شده است . قديمی ترين متنی كه نام سنقر بدين صورت آمده در تواريخ سلاجقه است . در دوره سلاجقه امرای سنقر به نام « آق سنقر » معروف بوده اند .

زبان

شهری کوچک با حدود 50000 هزار نفر جمعیت با زبانی که تقریبا" 30000نفر گویشگر آن هستند که مخلوطی از سه زبان ترکی کردی وفارسی ان را  استثنایی کرده بطوریکه  محققین آلمانی وسویدی منحصربفرد بودن انرا    پذیرفته اند

ارتفاعات

امروله که کوه معروف سهیل از مرتفع ترین کوههای شمال استان کرمانشاه است با داشتن پناهگاهی زیبا برای هزاران کوه نورد در سراسر ایران در تمام فصول سال را  می باشد و کوههای بدرپریشان که حفاظت شده هستند و کوههای سایه علی و پنجه علی با داشتن مناظر زیبا و چشم نواز  پــذیـرای تعـداد زیادی گردشگر از نقاط مختلف می باشد و همچنین اماکن مذهبی امامزاده احمد (ع) واقع در مرکز شهر سنقر و امامزاده هادی در روستای یاره گله از مراکز زیارتی در این شهرستان به شمار می روند

مراکز دیدنی سنقر

1- سراب گزنهله

2- ارتفاعات دالاخانی و چشمه بسیار زیبای سهیل در ارتفاعات منطقه

3- باغات سه آسیاب و حاشیه پردرخت رودخانه سنقر چای

4- دره روستای حسین آباد و قوری چای

5- حاشیه رودخانه گاورود و بقعه متبرکه امامزاده هادی

6- دره های سرسبز و پر آب دهستان کیونانات که بی شباهت به منطقه پاوه نمی باشد

7- میمون دکانی واقع درپشت کوه سراب گزنهله

8- سنگ تاریخی و حمام قدیمی روستای قروه در 64 کیلو متری سنقر

9- بقعه مالک و بقعه متبرکه امامزاده احمد (ع)

10- آثار روستای کلگاه زمان و تپه باستانی روستای کلک و قنات روستای جوکان

11-آثار تاریخی موجود درروستای گلویچ

12- حمام قدیمی روستای دهنوو …

چند نکته از سنقر 

از دوره صفويه اسدآباد جزء منطقه سنقر شمرده شده است .

در زمان شاه عباس صفوی فرماندار سنقر عثمانيان را از مرز بيرون راند .

 در دوره افشاريه و زنديه سران ايل كليايی كه خود را از اعقاب صفی خان از خانهای دوره صفوی می دانند به حكومت سنقر منصوب بوده اند .

 نام قسمت كردنشين اين ناحيه از اسم ايل كليايی ماخوذ ‌و به كليايی معروف شد .

چون دو قسمت سنقر و كليايی شهرستان را تشكيل دادند اين شهرستان سنقر و كليايی ناميده شد .

چند دوبیتی ها ی  مراسم منجوق در اخرين چهار شنبه ماه صفر توسط زنان در سنقر اجراء مي شد

1-ئاي ايوجه داغلر       قار ياخدي باغلر

    مه غريو ايــولم       واي مسلمانـــلر

سر كوه هاي بلند برف باريده است

در غربت مردم، مسلمانها بدادم برسيد.

2-ايوجه داغده قار منم         گيون ورسي اري مه رم

     قوررم قوزي ده قازو            عاشقم جورري مه رم

برف قله كوه بلند هستم ،زير تابش آفتاب آب نمي شوم

 درسايه گورم حفر كنيد ،عاشق هشتم  نمي پوسم

3-ايوجه داغلر باشنه    سسلرم سني             

      گوسگم اوسنه           بسلرم سني

      سركوه بلنذ ترا صدا مي زنم

     روي سينه ام ترا پيوند مي زنم

چند بیت شعر  سنقری:

1

گويگده قارالن بولوت            ابری که در آسمان سياه گشته ای

رنگی سارالن بولوت              ابری که در آسمان زرد می شوی

ياری يارلارده آيردو                    ياری را از يارانش جدا کردی

اينی  آرالن  بولوت                           حالا ديگر از هم باز شو

2 

دامنه داما گل ميشم          از بامی به بامی برآمده ام

گول درماغا گلميشم            برای چيدن گل آمده ام

بيرجفت مارالم ايتمی           يک جفت آهويم گم شده

آختارماغا گلميشم            برای پيدا کردنشان آمده ام

آلا گوزلی جيرانه          آهوی سياه چشمم را

آختارماغا گلميشم             برای پيدا کردنش آمده ام

3

قزيل گول ابريم ابريم       گل سرخ فراوون و فراوون

کسيلی تاب و صبريم         صبر و تحملم ديگرتمام شد

ياروم گزن يرلرده در           جاهايی که يارم قدم می زند

قازولسون منيم قبريم            قبر مرا کنده و مرا خاک کنيد

امید وارم این مطلب مختصر تهیه شده در مورد شهرستان سنقر مفید واقع گردد

تقدیم به دوست عزیزم  جناب اقای محمد برهان

 با تشکر از اقایان= مجتبي ابراهيمي و عباس زریاب

شهریور 1389 کورش خجیر